Friday, June 26, 2026

 Di bawah ialah ensiklopedia awal 80 nama batu permata Alam Melayu yang saya susunkan berdasarkan istilah Melayu lama, manuskrip Melayu, perdagangan Nusantara, istilah Arab-Persia yang telah diserap ke dalam bahasa Melayu, serta padanan gemologi moden.


ENSIKLOPEDIA BATU PERMATA ALAM MELAYU

Kumpulan A – Empat Permata Utama

Nama Alam MelayuNama GemologiMineralFormulaMohs
IntanDiamondDiamondC10
DelimaRubyCorundumAl₂O₃9
NilamSapphireCorundumAl₂O₃9
ZamrudEmeraldBerylBe₃Al₂Si₆O₁₈7.5–8

Kumpulan B – Batu Kuarza (Quartz Group)

Nama MelayuNama GemologiMineralMohs
KecubungAmethystQuartz7
CempakaCitrineQuartz7
Kristal GunungRock CrystalQuartz7
Kuarza AsapSmoky QuartzQuartz7
Kuarza MawarRose QuartzQuartz7
Kuarza SusuMilky QuartzQuartz7
Mata HarimauTiger's EyeQuartz7
Mata HelangHawk's EyeQuartz7
Mata Kucing KuarzaCat's Eye QuartzQuartz7
AventurinAventurineQuartz7
KalsedoniChalcedonyQuartz6.5–7
AkikAgateChalcedony6.5–7
OniksOnyxChalcedony6.5–7
KarnelianCarnelianChalcedony6.5–7
SardSardChalcedony6.5–7
SardoniksSardonyxChalcedony6.5–7
KrisoprasChrysopraseChalcedony6.5–7
HeliotropeBloodstoneChalcedony6.5–7
JaspisJasperQuartz6.5–7
Jasper GambarPicture JasperQuartz6.5–7

Kumpulan C – Korundum

Nama MelayuGemologiMohs
DelimaRuby9
Nilam BiruBlue Sapphire9
Nilam KuningYellow Sapphire9
Nilam PutihWhite Sapphire9
Nilam HijauGreen Sapphire9
Nilam JinggaPadparadscha Sapphire9
Nilam UnguPurple Sapphire9
Nilam HitamBlack Sapphire9

Kumpulan D – Beril (Beryl)

Nama MelayuGemologiMohs
ZamrudEmerald7.5–8
AquamarineAquamarine7.5–8
MorganitMorganite7.5–8
HeliodorHeliodor7.5–8
GoshenitGoshenite7.5–8
Beryl MerahRed Beryl7.5–8

Kumpulan E – Garnet

Nama MelayuGemologiMohs
Garnet MerahAlmandine7.5
Garnet HijauTsavorite7–7.5
DemantoidDemantoid6.5
PyropePyrope7
RhodoliteRhodolite7
SpessartineSpessartine7
HessoniteHessonite7

Kumpulan F – Batu Silikat

Nama MelayuGemologiMohs
Jed JadeitJadeite6.5–7
Jed NefritNephrite6–6.5
PeridotPeridot6.5–7
ZirkonZircon7.5
TopazTopaz8
SpinelSpinel8
TanzanitTanzanite6–7
IoliteIolite7–7.5
AndalusitAndalusite7.5
KyaniteKyanite4.5–7
SillimaniteSillimanite7
EpidotEpidote6–7

Kumpulan G – Feldspar

Nama MelayuGemologiMohs
Batu BulanMoonstone6–6.5
Batu MatahariSunstone6–6.5
LabradoritLabradorite6–6.5
AmazonitAmazonite6–6.5

Kumpulan H – Organik

Nama MelayuGemologiMohs
MutiaraPearl2.5–4.5
MarjanCoral3–4
AmbarAmber2–2.5
JetJet2.5–4

Kumpulan I – Batu Hiasan

Nama MelayuGemologiMohs
BaiduriOpal5.5–6.5
FirusTurquoise5–6
LazuardiLapis Lazuli5–5.5
MalakitMalachite3.5–4
AzuritAzurite3.5–4
RodonitRhodonite5.5–6.5
RodokrositRhodochrosite3.5–4
SerpentinSerpentine3–5
FluoritFluorite4
ApatitApatite5
HematitHematite5.5–6.5
ObsidianObsidian5–5.5

Kumpulan J – Batu Fenomena (Phenomenal Gemstones)

Nama MelayuGemologiFenomena
Mata KucingCat's Eye ChrysoberylChatoyancy
Mata HarimauTiger's EyeChatoyancy
Bintang DelimaStar RubyAsterism
Bintang NilamStar SapphireAsterism
Opal ApiFire OpalPlay of Colour
LabradoritLabradoriteLabradorescence
Batu BulanMoonstoneAdularescence
AlexandriteAlexandriteColor Change

Istilah Melayu Klasik Dalam Manuskrip Lama

Dalam manuskrip Melayu klasik seperti Hikayat Hang Tuah, Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu), Bustan al-Salatin dan beberapa naskhah perdagangan, terdapat pelbagai istilah lama yang merujuk kepada batu permata:

Istilah LamaMaksud
RatnaBatu permata secara umum
PermataBatu bernilai tinggi
JauharBatu mulia atau permata
ManikamPermata merah atau batu berharga
DelimaRuby
NilamSapphire
ZamrudEmerald
IntanDiamond
Akik / AkekAgate
Marjan / MerjanCoral
MutiaraPearl
KecubungAmethyst
FirusTurquoise
BaiduriOpal atau batu yang memancarkan kilauan
LazuardiLapis Lazuli

No comments:

Post a Comment

 Di bawah ialah ensiklopedia awal 80 nama batu permata Alam Melayu yang saya susunkan berdasarkan istilah Melayu lama, manuskrip Melayu, pe...